کوچه هنر

درباره ی سبک در هنر و دیزاین صحبت های زیادی شده است ولی مهمترین حقیقتی که درباره ی سبک ها باید به خاطر داشت این است که اسامی سبک ها را نمی توان مثل « برچسب » مورد استفاده قرار داد. حتی امروزه نسبتاً اهمیت کمی به این حقیقت می دهند که همه ی سبک های جنبش مدرن، نسل ها پس از بوجود آمدنشان نامگذاری شده اند.


به طور مثال هنر گوتیک در زمان خود نه گوتیک بلکه هنر مدرن یا هنر فرانسه نامیده می شد. کلمه ی رنسانس به هنری اطلاق می شود که واساری در کتاب خود به نام زندگی معماران، نقاشان و مجسمه سازان ایتالیا در 1550 راجع به آن گزارش می دهد. این نام از 1820 به بعد در فرانسه و در 1860 به بعد بود که در آلمان در کتاب جاکوب بوکارت به نام فرهنگ رنسانس در ایتالیا معمول و تثبیت گردید.
منریسم تا این اواخر به عنوان جنبش هنری مستقلی محسوب نمی گردید ولی بعدها بود که نام رنسانس مترقی را به خود گرفت و تنها امروز است که ما منریسم را سبکی از نقاشی، طراحی و مجسمه سازی می دانیم که اساساً مربوط به سالهای 1520 تا 1600 است که نه می تواند جزء باروک باشد و نه جزء رنسانس. باروک نیز همانند گوتیک یک عنوان کم بهاست که ریشه ی پرتغالی دارد و به معنای مروارید نامنظم و همچنین به معنای قانون شکن است و توجه به تضاد و سلیقه خوب دارد- که قرنها نیاز به شناسایی کامل داشت. روکوکو از کلمه ی روکای فرانسه مشتق شده و به معنای اشیایی با سبک صدف و غار است، حتی این سبک را عده ی زیادی باروک خالص متأخر می نامیدند. شخص همچنین می تواند بپرسد مثلاً نئوکلاسی سیزم واقعاً در کجا و کی شروع شد؟ دلیل کافی وجود دارد که معمار پالادیو معمار اواخر رنسانس توسط بسیاری از معماران بارها تا اوایل قرن هفده کپی می شد. مشکلات دیگری نیز وجود دارد که بر این درهم برهمی افزوده می گردد: تاریخ گرایی و التقاطی گرایی قرن نوزده که احیاء و ترکیب بسیاری از سبک های گذشته را می خواست؛ عمل مؤلفین در مورد نوشتن دوره یا سبک بخصوصی است که بطور مکرر نه تنها از دوره های قبل و بعد بلکه از سبک های کمتر وابسته چیزهای زیادی به عاریت می گرفتند.


کسب دانش تاریخ کرونولوژی ممکن است برای مورخین روشنگر باشد، ولی نفع مستقیم هنرمند و طراح خلاق بر مشاهده ی دوره های هنر برحسب سبک ها تکیه دارد. هنرمند سبکی را تحلیل می کند که ویژگی و نیازهای زیبایی شناختی خاصی دارد، بطور مثال نظم فضا در یک کار هنری و دیزاین در دوره ی بخصوصی یا در مکتب بخصوصی – بازتاب کلی فرهنگی یک دوره در تمام زمینه های هنر بصری و یا غیربصری شاید بیشتر از تاریخ صرف و داستان زندگی هنرمندان آن زمان او را راضی کند. این یک بازتاب طبیعی است زیرا تجارب زیبایی شناسی هنر گذشته معمولاً جلوتر از تئوری در مورد آن است. با این تجربه هنرمند از آن برای ایجاد فرمی جدید الهام می گیرد، همانطور که امپرسیونیستها از هنر ژاپنی ها و یا کوبیستها از مجسمه های سیاهان الهام گرفتند. تأثیر و ارزش آموزش بازدید از نمایشگاهها با یا بدون هدف مطالعه را نباید دست کم به حساب آورد.

لذت ویژه به هنگام آنالیز سبک و دوره، مطالعه ی آثار معماری است. شاید معماری بیشتر از هر زمینه ی دیگری از هنر، وضعیت هر دوره ای را بتواند روشن کند. مطالعه معماری ما را به کشف برخوردی همیشه در تغییر نسبت به فرم هدایت می کند؛ گرایشات دوره های مختلف ممکن است در کنتراست شدیدی بین توجه به منومانتال، توجه به زمختی، توجه به حجم و توده، توجه به بلندی و عمودی، توجه به افقی، توجه به ظرافت و تزیین، توجه به حالت تاترگونه، توجه به کلاسی سیزم در ابتدای هر دوره ای و یا توجه به تاریخ گرایی و احیا که دلبستن به گذشته را به همراه دارد خود را نمایان سازد. بدون توجه به دوره ی سبک ها خواننده ی آشنا به مسئله آگاه خواهد شد که کدامیک از خصوصیات بالا در مورد سبک مربوطه صدق می کند.

هر اثر معماری که اغلب توسط یک نسل طرح می شود الزاماً مطابق با فکر نسل بعدی نیست، زیرا نسل بعدی برخورد فرمی کاملاً متفاوتی دارد. این امر در مورد کلیساهای گوتیک تغییر داده شده و یا قصرهای مدرن شده ی رنسانس و یا بسیاری از ساختمانها در طی دوران نئوکلاسیک صدق می کند. از طرف دیگر به بسیاری از زمینه های دیزاین کاربردی و صنایع دستی که شواهد دقیقی از روحیه ی یک دوره را به دست می دهند کمتر توجه شده است. باید به خاطر داشت که نقاشی به طور مکرر تحت تاثیر آداب و رسوم مکتب بخصوصی است ولی دیزاین اشیاء کاربردی بطور مستقیم تری نیازها و روحیه کاربردی و هنری یک دوره را بیان می کند. ما در واقع از هنر زمانهای گذشته مثلاً از گلدان های یونان، شیشه های رومی، جواهرات سلتی، دست خط های مزین به تصویر، مقابر گوتیک، نوشته ها و کتابهای چاپی دوره ی رنسانس، تزئینات تأترگونه ی منریسم، سقف های پر از خطای باصره باروک و فضای پرشکوه داخلی روکوکو و نئوکلاسی سیزم به خاطر از بین رفتن شان، تصاویری در دست نداریم.

از
اطلاعات جامع هنر
زیبایی شناسی بصری


نویسنده: لوسیه مه یر