کوچه هنر

کوبیسم Cubism

در نمایشگاه آثار برگزیده سالن پاییزه پاریس در سال 1908 یکی از اعضاء هیئت داوران( ماتیس) در حالیکه به روش کار ژرژ براک اشاره داشت، زیر لب به لوئی واسل، منتقد هنری، گفت« پر از مکعب های کوچک است.» از میان پنج اثر نقاشی فرستاده شده، دو اثر مردود شدند و از اینرو براک از دور رقابت بیرون رفت. اما این خاطره از ذهن واسل محو نشد، زیرا هنگامی که سرانجام این آثار در نمایشگاهی در معرض دید عموم قرار گرفت،واسل با یادآوری آن رویداد، نام آثار « کوبیستی» (مکعب وار) نهاد. کوبیسم نیز همچون بسیاری از نام های گروه های دیگر هنری، توصیف کاملاً مناسبی برای جنبش یا سبک نیست، زیرا اگرچه این واژه برای توصیف یک دوره ی ده ساله از هنر مدرن بکار گرفته می شود، اما فقط مناسب آن نوع آثارنقاشی است که طی سالهای 1908و1907 خلق شدند. دو مرحله ی عمده در طی دوره ی بلوغ کوبیسم قابل تشخیص است: دوره ی « کوبیسم تحلیلی» بین سالهای 1910 تا 1912 و « کوبیسم ترکیبی» طی چهار سال بعد از آن.
در دوران کوبیسم تحلیلی؛ تأکید بیشتر بر فرایند جستجوی بصری در ویژگی های اساسی موضوعات آتلیه ای به ویژه تصاویری از طبیعت بی جان بود. هنرمند حول موضوع نقاشی خود که در مرکز تابلو قرار می گیرد گردش می کند و آن را از زوایای مختلف می نگرد و مجموعه ای از نقاط دید و پرسپکتیوهای مختلف را در اثر خود ارائه می دهد. در این آثار توجه به رنگ یا تقریباً نادیده انگاشته می شود و یا شدیداً به چند مایه رنگ آبی، خاکستری یا قهوه ای روشن که هماهنگ با سنگینی حجم های موجود در نقاشی است محدود می شود.

در مرحله ی کوبیسم ترکیبی؛ رنگ واپس می نشیند و هنرمند با کلاژ کلمات، حروف وبافتهای نا مقبول سطح تابلو را پر می کند. معمولاً از سطوح واقعی همچون لینولئوم، کارتن، کاغذ دیواری یا روزنامه در سطح کار نقاشی استفاده می شود.



در مجموع کوبیسم جنبشی در نقاشی و مجسمه سازی بود که از آن به عنوان یکی از نقاط ثقل مهم در هنر غرب یاد می کنند. کوبیسم را ابداع پیکاسو و براک می دانند، این دو آنچنان نزدیک به هم کار می کردند که گاه تمایز بین آثار آنها دشوار می نماید. بعدها این سبک را نقاشانی چون ژان گریس و سپس فرنان لژه، دلونی متزینگر، گلایزیس و کوپکا ادامه دادند. مشخص ترین دوره ی فعالیت و اوج گیری کوبیسم را بین سالهای حدود 1907 تا 1914 تخمین می زنند.

کوبیسم از ایده ی هنر به مثابه ی تقلید از طبیعت که از دوره ی رنسانس به بعد در نقاشی و مجسمه سازی اروپا تفوق داشت، به طور کامل جدا شد. پیکاسو و براک اشارات قراردادی پرسپکتیو و کوتاه نمایی و نقاشی از مدل را کنار نهادند و مصمم شدند تا حجم و پیکره را در سطحی دو بعدی و بدون هیچ گونه ایجاد توهم بصری در خلق تصویری سه بعدی به نمایش بگذارند. تا آن هنگام هر هنرمندی که قصد داشت تصویری از اشیاء واقعی نمایش دهد، هدفش این بود که اشیاء را آنگونه که در خارج موجود بودند به تصویر بکشند و نه آنگونه که بخشی از آن در لحظه و مکان خاصی حظور می یابد.
بدین منظور باید به طور هم زمان چندین وجه از شیء نمایش داده شود. از نقاط دید مختلف مجدداً در یک ترکیب بندی فرمی جدید، سامان یافت. بدین مفهوم که، ادعا می شد کوبیسم واقعگرایانه است. اما واقعگرایی آن بیشترذهنی بود تا بصری و امپرسیونیستی. لذا کوبیسم بیشتر رویکردی آگاهانه است تا بصیرتی ناخودآگاهانه.




دو عامل مهم که بر ظهور کوبیسم تأثیر بسزایی داشتند عبارت بودند از تندیس های افریقایی و آثار متأخر سزان و نیز تابلوی سنت شکن پابلو پیکاسو به نام « دوشیزگان آوینیون» که مملو از فرم های زاویه دار و مجزا بود. معمولاً کوبیسم براک و پیکاسو را همان گونه که گفته شد به دو مرحله مجزا می کنند؛ مرحله ی « تحلیلی» و مرحله ی « ترکیبی».


در مرحله ی اول که تا سال 1912 به طول انجامید فرم ها عمدتاً به ساختارهای هندسی تجزیه می شوند و رنگ ها به شدت خفه و قدرت آنها کاهش می یافت-غالباً به صورت تک رنگ- تا بدین ترتیب زیاد آشفته جلوه نکند. در مرحله ی دوم عنصر رنگ قوی تر و پراهمیت تر می شود و شکلها بیشتر جنبه ی تزئینی می گیرند و عناصر جدیدی همچون حروف چاپی لاتین و کاغذ روزنامه به تابلو نقاشی وارد می شود( کلاژ). در این مرحله گریس اهمیتی همچون براک و پیکاسو می یابد. وی رویکردی نظام مند و منطقی را جایگزین روش های شهودی آنها کرد. بکارگیری شیوه ی کلاژ موجب شد تا تأکید بیشتری بر مستوری بودن سطح تصویر شود. وقوع جنگ جهانی اول به همکاری براک و پیکاسو خاتمه داد اما آثار هواخواهان زیادی یافت.










کوبیسم علاوه براین که به یکی از سرچشمه ها و منابع هنر انتزاعی بدل شد، خود این قابلیت را داشت که بی نهایت سازگار باشد و موجب ظهور جنبش های بیشمار و متنوعی همچون فوتوریسم، اورفیسم، ورتی سیسم و خلوص گرایی شود. از آنجا که در این سبک تأکید بیشتر بر نمایش ایده است تا نمایش واقعیت خود به یکی از بنیان های گرایشات زیبایی شناختی سده ی بیستم بدل شد.
بسیاری از نقاشان برجسته ی سبک کوبیسم، به عنوان هنرمندانی مطرح در زمینه طراحی گرافیک، تصویرگری کتاب شهره بودند. علاوه بر نقاشان، برخی مجسمه سازان نیز تحت تأثیر این جنبش آثار برجسته ای خلق کردند که از آن میان می توان به ارکیپنکو، لیپشیتس، زادکین و نیز خود پیکاسو اشاره کرد.

گردآورنده : شهرزاد